Mosty historii – pamięć jako droga do przyszłości
Sprawozdanie z realizacji polsko-niemieckiej wymiany młodzieży w dniach 14-21 czerwca 2026 r.
W dniach 14-21 czerwca 2026 r. we współpracy Zespołu Szkół Ekonomicznych i Ogólnokształcących nr 6 w Łomży oraz GymnasiumNeuWulmstorf realizowany był projekt pn. „Mosty historii – pamięć jako droga do przyszłości/Brücken der Geschichte – Erinnerung als Weg in die Zukunft” w ramach polsko-niemieckiej wymiany młodzieży, którego celem było uwrażliwienie młodych ludzi na historię i współczesność, przełamywanie uprzedzeń, wzmacnianie kompetencji społecznych oraz promowanie pokoju, tolerancji i wzajemnego zrozumienia w Europie.
Uczestnicy z Niemiec przyjechali do Warszawy 13 czerwca, a dzień później dołączyli do nich uczestnicy z Polski. Pierwsze lody zostały przełamane podczas gier i zabaw integracyjnych, sprzyjających nawiązywaniu pierwszych kontaktów. Wcześniej młodzież wraz z opiekunami z aplikacją Actionbound odkrywała ważne miejsca związane z historią Warszawy.
15 czerwca rozpoczęła się prawdziwie historyczna część projektu. Uczestnicy odwiedzili Cmentarz Bródnowski w Warszawie, gdzie znajduje się grób Jadwigi Ankiewicz, która 17 stycznia 1943 r. została umieszczona w transporcie do niemieckiego obozu koncentracyjnego na Majdanku. 16-letnią warszawiankę dwa dni wcześniej ujęto podczas ulicznej łapanki i osadzono w więzieniu gestapo na Pawiaku. Stamtąd, wraz z innymi zatrzymanymi, trafiła do nazistowskiego obozu koncentracyjnego na Majdanku. Po osadzeniu za drutami obozu koncentracyjnego na Majdanku potajemnie prowadziła dziennik. W zeszycie w linię zapisywała swoje codzienne doświadczenia, warunki bytowe, wykonywaną pracę przymusową oraz obserwacje dotyczące zagłady ludności żydowskiej i nie tylko. Po zwolnieniu z obozu w maju 1943 roku powróciła do Warszawy, gdzie włączyła się w konspiracyjną działalność Szarych Szeregów. W styczniu 1944 roku została zastrzelona przez Niemców. Ocalały dziennik nastolatki stanowi wyjątkowe świadectwo osoby, której przeżycia symbolicznie odzwierciedlają losy młodego pokolenia Polaków z okresu II wojny światowej. W 2026 roku przypada setna rocznica urodzin Jadwigi Ankiewicz. Z tej okazji, w nadchodzących miesiącach podejmowane będą szczególne działania edukacyjne poświęcone jej życiu i historii.
Jadwiga była bohaterką naszego projektu dwa lata temu. To właśnie jej śladami podążaliśmy podczas realizacji naszego pierwszego przedsięwzięcia. Uczestnicy projektu ponownie upamiętnili jej postać, oddając hołd jednej z bohaterek wcześniejszego projektu. Chcieliśmy odwiedzić i uporządkować jej grób na warszawskim cmentarzu oraz zapalić symboliczny znicz.
Następnie udaliśmy się do Muzeum – Domu Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej, gdzie uczestniczyliśmy w warsztatach edukacyjnych poświęconych historii Witolda Pileckiego i jego najbliższej rodziny oraz postawom obywatelskim. Pilecki był polskim oficerem kawalerii, żołnierzem Armii Krajowej, uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej oraz II wojny światowej. Zasłynął jako dobrowolny więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie zorganizował ruch oporu. Po wojnie został zamordowany przez władze komunistyczne. Po wspólnym obiedzie grupa przyjechała do Łomży, gdzie młodzież niemiecka została przyjęta przez rodziny goszczące. Wieczór upłynął na wspólnych aktywnościach integracyjnych w rodzinach.
16 czerwca uczestnicy wyjechali do Tykocina. W zabytkowej synagodze wzięli udział w warsztatach „Królowie teraźniejszości – wprowadzenie do kultury żydowskiej i historii Żydów w Tykocinie”. Następnie odbył się spacer po mieście, podczas którego młodzież poznała miejsca związane z historią ks. Józefa Kaczyńskiego oraz Philippa Schweigera i jego rodziny. Ks. Jarosław Stefaniak, obecnie proboszcz parafii pw. Trójcy Przenajświętszej, opowiedział o historii przyjaźni ks. Józefa Kaczyńskiego, którego znał osobiście, oraz niemieckiego oficera posterunku żandarmerii w Tykocinie.
Ksiądz Józef Kaczyński to duchowny i były wikariusz w Tykocinie (w latach 40. XX wieku), który zasłynął heroiczną próbą ratowania mieszkańców pacyfikowanej wsi Krasowo-Częstki oraz niezwykłą, pełną pojednania relacją z niemieckim żandarmem. Ta poruszająca historia została upamiętniona w publikacji Klausa Pischela pt. „Niezwykła przyjaźń”. Jednym z najbardziej niezwykłych wątków wspomnień księdza Józefa Kaczyńskiego jest jego relacja z niemieckim oficerem żandarmerii Philippem Schweigerem podczas okupacji niemieckiej. W czasie wojny ks. Kaczyński był wikarym w Tykocinie. Mieszkał na plebanii, której część zajmował Oberleutnant Philipp Schweiger – dowódca żandarmerii odpowiedzialnej za kilka okolicznych gmin. Oficer mieszkał tam wraz z żoną Ewą. Podczas wspólnych spotkań rozmawiali nie tylko o wydarzeniach wojennych, lecz także o polityce i sytuacji w Niemczech. Wspólne wieczory przy radiu, kawie i rozmowach sprawiły, że między obu mężczyznami powstała szczególna przyjaźń.
Mimo że należeli do dwóch wrogich narodów i znajdowali się po przeciwnych stronach wojennego konfliktu, między księdzem a niemieckim oficerem nawiązała się relacja oparta na wzajemnym szacunku i zaufaniu. Ks. Kaczyński codziennie wieczorem odwiedzał Schweigera, aby wspólnie słuchać polskich audycji BBC nadawanych z Londynu. Było to zajęcie niezwykle niebezpieczne, ponieważ za słuchanie zagranicznych rozgłośni okupanci przewidywali karę śmierci. Schweiger prosił jednak księdza o tłumaczenie wiadomości, gdyż chciał znać prawdziwą sytuację na froncie, której nie przedstawiały niemieckie media.
Najważniejszym dowodem tej relacji było zachowanie Schweigera w lipcu 1943 roku. Po zabiciu ośmiu niemieckich żandarmów przez oddział Armii Krajowej w okolicach rodzinnej wsi księdza, Krasowa-Częstek, oficer ostrzegł go o planowanej niemieckiej akcji odwetowej. Dzięki temu ks. Kaczyński otrzymał przepustkę i mógł pojechać do rodzinnej miejscowości, aby uprzedzić mieszkańców o grożącym niebezpieczeństwie. Chociaż jego ostrzeżenia nie zostały potraktowane poważnie, sam fakt przekazania tajnej informacji świadczył o zaufaniu i życzliwości, jaką Schweiger darzył polskiego duchownego.
Tragiczna pacyfikacja Krasowa-Częstek pochłonęła życie 257 osób, w tym matki, siostry i dwóch braci księdza. Mimo tej osobistej tragedii ks. Kaczyński przez całe życie podkreślał, że nie wszyscy Niemcy byli tacy sami. Obok zbrodniarzy znajdowali się również ludzie, którzy zachowali człowieczeństwo. Za takiego człowieka uważał właśnie Philippa Schweigera – niemieckiego oficera, który w warunkach wojny i okupacji zdobył się na odwagę, by ostrzec przyjaciela przed zbliżającą się katastrofą.
Po wspólnym obiedzie uczestnicy mieli czas na integrację i indywidualne poznawanie miasta. Wieczorem wrócili do rodzin goszczących.
17 czerwca młodzież odwiedziła Muzeum Treblinka oraz teren byłego obozu zagłady. Podczas warsztatów „Świadectwo ocalałego” uczestnicy pracowali z biografiami i relacjami świadków historii, poznając tragiczne losy ofiar Zagłady (Holocaustu). W miejscu pamięci zapalono znicze i oddano hołd zamordowanym. Następnie grupa udała się do Krasowa-Częstek, gdzie poznała historię mieszkańców zamordowanych podczas II wojny światowej. Spotkanie z lokalnym historykiem, Panem Janem Pogorzelskim, umożliwiło pogłębienie wiedzy o losach ks. Józefa Kaczyńskiego, Philippa Schweigera oraz mieszkańców wsi Krasowo-Częstki. Również tam uczestnicy uczcili pamięć ofiar minutą ciszy, zapaleniem zniczy oraz zadumą podczas uderzeń Dzwonu Pamięci.
18 czerwca program miał charakter integracyjny i kulturowy. W Skansenie Kurpiowskim w Nowogrodzie młodzież uczestniczyła w warsztatach rękodzielniczych i kreatywnych, poznając tradycje regionu kurpiowskiego. Młodzież z dużym zaangażowaniem lepiła obrzędowe figurki zwierząt zwane byśkami, które w tradycji kurpiowskiej miały przynosić gospodarzom szczęście. Wykonywanie kwiatów z bibuły również sprawiło młodym członkom wymiany dużo radości. Dużą wartość miały wspólne działania zespołowe sprzyjające integracji uczestników. Spotkanie zakończyło się ogniskiem, pieczeniem kiełbasek, które szczególnie smakowały po intensywnym dniu pełnym zajęć oraz nauką polskich tańców ludowych – pod kierunkiem pracowników Biblioteki Gminnej w Nowogrodzie. Grupę odwiedził również Burmistrz Nowogrodu – pan Grzegorz Palka, który spotkał się z uczestnikami projektu. Na zakończenie wszyscy zatańczyli belgijkę – taniec, który dopełnił integrację obu grup.
19 czerwca odbył się ostatni dzień działań projektowych. Uczniowie z Polski oprowadzili swoich niemieckich partnerów po łomżyńskiej starówce, prezentując historię i najważniejsze zabytki miasta. Następnie uczestnicy zostali przyjęci przez Prezydenta Miasta Łomży w ratuszu. W dalszej części dnia młodzież pracowała w Centrum Edukacji Nauczycieli oraz w Zespole Szkół Ekonomicznych i Ogólnokształcących nr 6 w Łomży nad przygotowaniem wystawy podsumowującej projekt oraz materiałów do audioprzewodników. Ponadto uczestnicy mieli okazję porozmawiać i dokonać refleksji, jak doświadczenia wojenne – doświadczenia, o których wiedzę pozyskali podczas projektu, wpływają na ich dzisiejsze spojrzenie na świat. Wieczorem odbyło się uroczyste otwarcie wystawy z udziałem dyrekcji szkoły, uczniów oraz rodzin goszczących. Uczestnicy oprowadzali gości po przygotowanej ekspozycji, prezentując efekty swojej pracy. Spotkanie zakończyło się wspólną integracją polsko-niemiecką podczas poczęstunku przygotowanego przez rodziców uczniów, uczestników poprzednich wymian oraz nauczycieli języka niemieckiego.
Realizacja projektu przyczyniła się do pogłębienia wiedzy historycznej uczestników, rozwoju kompetencji językowych i społecznych oraz budowania wzajemnego zrozumienia między młodzieżą z Polski i Niemiec. Wspólne działania edukacyjne, warsztatowe i integracyjne umożliwiły uczestnikom poznanie różnych perspektyw historycznych oraz nawiązanie trwałych relacji międzynarodowych.
Koordynatorami projektu byli Pani dr Iwona Czaplicka – konsultant ds. nauczania języka niemieckiego i projektów edukacyjnych w Centrum Edukacji Nauczycieli w Łomży, prezes Oddziału Łomża PSNJN i Pani Ewa Korytkowska – nauczycielka języka niemieckiego w Zespole Szkół Ekonomicznych i Ogólnokształcących nr 6 w Łomży, wiceprezes Oddziału Łomża PSNJN oraz Pan Frank Schmekel – koordynator klas ósmych i dziewiątych oraz nauczyciel historii i języka niemieckiego w GymnasiumNeuWulmstorf. W organizację projektu zaangażowani byli również po stronie niemieckiej – pani Kira Feiling – nauczycielka matematyki i historii oraz pan Jan Kleinichen – nauczyciel historii i języka niemieckiego, jak także po stronie polskiej Pan Michał Polkowski i Pani Sylwia Wądołowska – nauczyciele języka niemieckiego w Zespole Szkół Ekonomicznych i Ogólnokształcących nr 6 w Łomży.
Wymianę uczniowską umożliwiło dofinansowanie Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży (DPJW) w ramach programu „Zachować pamięć”. Wymiana młodzieży została również objęta honorowym patronatem Prezydenta Miasta Łomży Pana Mariusza Chrzanowskiego. Szczególne podziękowania kierujemy również do wszystkich rodzin, które przyjęły u siebie uczestników wymiany.
Tekst: Ewa Korytkowska i Iwona Czaplicka
60319
Mosty historii – pamięć jako droga do przyszłości
13.11.2025 20:14Od 5 do 10 listopada 2025 r. uczniowie naszej szkoły, w ramach projektu „Brücken der Geschichte – Erinnerung als Weg in die Zukunft. Mosty historii – pamięć jako droga do przyszłości” realizowanego z Gymnasium Neu Wulmstorf, gościli w Dolnej Saksonii. Była to rewizyta w ramach niemiecko-polskiej wymiany uczniowskiej, która od dwóch lat buduje mosty przyjaźni i zrozumienia między młodymi ludźmi z obu krajów.Organizację wymiany po stronie polskiej koordynowały: Pani Iwona Czaplicka – koordynator pracowni doradztwa metodycznego, konsultant do spraw nauczania języka niemieckiego oraz projektów edukacyjnych w Centrum Edukacji Nauczycieli w Łomży oraz Pani Ewa Korytkowska – nauczyciel języka niemieckiego w ZSEiO nr 6 w Łomży, a po stronie niemieckiej: Pan Jan Kleinichen, Pani Kira Feiling i Pan Frank Schmeckel – nauczyciele historii, języka niemieckiego i matematyki. Grupie polskiej towarzyszyła także Pani wicedyrektor Magdalena Karwowska.
Organizatorzy przygotowali pełen atrakcji program, łączący edukację, warsztaty, wycieczki oraz refleksję nad historią. Spotkania, wspólne projekty i rozmowy pozwoliły młodzieży nie tylko lepiej poznać siebie nawzajem, ale również zrozumieć znaczenie pamięci historycznej i europejskiej współpracy.
Dzień 1
Pierwszy dzień wymiany polsko-niemieckiej rozpoczął się od przyjazdu grup i wspólnego spotkania uczestników w hotelu Christopersinn w Berlinie. Po krótkim zapoznaniu i omówieniu planu pobytu wyruszyliśmy na pierwszą eksplorację miasta. Wspólnie przeszliśmy na Alexandraplatz i tam za pomocą aplikacji Actionbound spacerowaliśmy w grupach po Berlinie. Dzięki temu udało się nam zobaczyć najważniejsze miejsca stolicy Niemiec m.in. Wieżę Telewizyjną – Fernsehnturm, Urania-Weltzeituhr, Czerwony Ratusz – siedzibę władz miasta Berlin, katedrę, Uniwersytet Humbolda, bramę Branderburską, budynek niemieckiego Bundestagu. Przemieszczaliśmy się komunikacją miejską; w Berlinie jest to S-Bahn i U-Bahn (szybka kolej miejska i metro).
Wspólny spacer po Berlinie stał się pretekstem do rozmów, śmiechu i pierwszych międzynarodowych znajomości. Mijając ciekawe miejsca – znane uczniom wcześniej głównie z podręczników, zaczęliśmy odkrywać nie tylko miasto, ale także siebie nawzajem. Dzień zakończyliśmy pełni wrażeń, z poczuciem, że właśnie rozpoczęła się wyjątkowa przygoda – pełna inspiracji, nowych perspektyw i wspólnych odkryć.
Dzień 2
Drugi dzień naszej wymiany rozpoczął się od wizyty w Instytucie Pileckiego w Berlinie, który prowadzi badania nad systemami totalitarnymi, gromadzi i udostępnia źródła historyczne dotyczące totalitarnych zbrodni. Podczas warsztatów i wystawy poznaliśmy ważną i poruszającą historię Witolda Pileckiego, dobrowolnego więźnia w KL Auschwitz, gdzie założył organizację podziemną oraz dokumentował dramat więzionych i bestialstwo niemieckich oprawców. To spotkanie stało się mostem między przeszłością a naszym projektem. Dało nam kontekst, refleksję i świadomość, jak wartościowe jest budowanie dialogu dziś. Po intensywnej dawce historii wróciliśmy do teraźniejszości i ponownie wyruszyliśmy eksplorować miasto, odkrywając kolejne zakątki Berlina: pomnik Holokaustu, piękny park Tiergarten – jego wielowarstwową tożsamość i niezwykłą energię. Każdy krok to kolejne ciekawostki, nowe rozmowy i coraz silniejsze poczucie wspólnoty.
Popołudnie przyniosło zmianę scenografii. Wyruszyliśmy pociągiem do spokojnego Neu Wulmstorf. Tam czekał na nas najważniejszy moment dnia, czyli spotkanie z rodzinami goszczącymi. Trochę emocji, trochę ekscytacji… i mnóstwo ciepła. Tak rozpoczął się kolejny etap naszej przygody – tym razem domowy, lokalny i pełen nowych doświadczeń.
Dzień 3
Trzeci dzień rozpoczął się w wyjątkowy sposób – od oficjalnego powitania w ratuszu przez burmistrza Neu Wulmstorf Pana Tobiasa Handke. To spotkanie nadało naszej wymianie jeszcze bardziej uroczysty charakter i pokazało, jak ważna jest współpraca i zrozumienie między naszymi społecznościami. Dyrektor szkoły, Pan Jörg Berthold, również przywitał gości, chwaląc zaangażowanie młodzieży i nauczycieli biorących udział w wymianie.
Następnie wyruszyliśmy do Sandbostel – miejsca naznaczonego historią, w którym niegdyś znajdował się obóz jeniecki. Zwiedzanie terenu oraz praca nad projektem pozwoliły nam jeszcze głębiej zrozumieć kontekst wydarzeń, które badamy. Wizyta na cmentarzu wojennym była czasem zadumy i refleksji – cichą lekcją pamięci oraz odpowiedzialności za historię. Tak ważną dla nas, Polaków, szczególnie w listopadzie – miesiącu, w którym wspominamy zmarłych i zbliża się kolejna rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości. To był bardzo ważny dla nas dzień.
Upamiętniliśmy osiemnastu imiennie pochowanych tam żołnierzy, a także tych, którzy spoczywają w masowych grobach na terenie cmentarza. Pochowani tam żołnierze to głównie członkowie Armii Krajowej, wzięci do niewoli podczas walk o stolicę Polski w czasie Powstania Warszawskiego. Zwiedzanie Sandbostel i refleksja nad jego historią pozwoliły nam nie tylko lepiej zrozumieć przeszłość, ale też docenić znaczenie pamięci i edukacji historycznej dla współczesnych pokoleń.
Dzień pełen emocji, wiedzy i symbolicznych doświadczeń zakończyliśmy z poczuciem, że nasza praca ma wielkie znaczenie i że uczymy się nie tylko historii, ale także empatii i dialogu.
Dzień 4
Wystawa w szkole – pamięć i spotkanie
W ramach niemiecko-polskiej wymiany uczniowskiej, w Gymnasium Neu Wulmstorf odbyła się wystawa przygotowana przez uczniów obu szkół. Prezentowane prace dotyczyły trzech tematów: Witolda Pileckiego, Jana Rurarza oraz obozu jenieckiego w Sandbostel. Młodzież zaprezentowała efekty wspólnej pracy badawczej, pokazując, jak ważne jest zachowanie pamięci o historii i jej bohaterach.
Wydarzenie otworzył dyrektor Gimnasium Neu Wulmstorf Pan Jörg Berthold, który w emocjonalnym przemówieniu opowiedział historię swojej rodziny – losy jego bliskich związane są z Polską, a jego babcia pochodziła z Łodzi. Natomiast Pani Iwona Czaplicka przybliżyła zgromadzonym historię powstania partnerstwa szkół. Każde z nich podkreśliło, że to spotkanie młodych ludzi z obu krajów jest ważnym krokiem ku wspólnej przyszłości.
Na wydarzenie zostali zaproszeni rodzice uczniów z Niemiec, którzy przygotowali bufet z domowymi potrawami, tworząc serdeczną i gościnną atmosferę. Na zakończenie uczniowie wręczyli drobne upominki swoim partnerom i opiekunom, dziękując za wspólnie spędzony czas. Wystawa była nie tylko podsumowaniem projektu, lecz także symbolem przyjaźni, współpracy i pamięci o przeszłości, która łączy młodych ludzi ponad granicami.
Dzień 5
Wizyta w Hamburgu
Ostatni dzień wspólnego pobytu upłynął pod znakiem wycieczki do Hamburga. Już sam przejazd S-Bahn był dla wielu uczestników ciekawym doświadczeniem, a dalszy spacer tunelem pod Łabą (Elbtunnel) pozwolił zobaczyć miasto z nieco innej perspektywy. Następnie grupa odbyła rejs promem w kierunku Elbphilharmonii, jednego z najbardziej charakterystycznych budynków Hamburga.
Podczas wizyty w słynnej Filharmonii nad Łabą uczniowie mogli podziwiać imponującą architekturę i niezwykły widok na port w Hamburgu. Spacer nabrzeżem i wspólne zdjęcia były pięknym zakończeniem intensywnego, pełnego wrażeń tygodnia.
Wspólne chwile w Hamburgu były nie tylko zakończeniem programu, lecz także symbolem tego, jak wiele można zbudować dzięki otwartości i wzajemnemu zrozumieniu.
Dzień 6
Następnego dnia, gdy miasteczko spowijała jeszcze poranna mgła, nadszedł czas na pożegnanie. Wspólne chwile dobiegły końca. Wśród uśmiechów, uścisków, ukradkiem uronionych łez i wzruszeń uczestnicy żegnali się, obiecując sobie kolejne spotkania.
Ta wymiana pokazała, że prawdziwe mosty między ludźmi powstają nie z kamienia, lecz z rozmów, wspólnych przeżyć i przyjaźni, które pozostają w sercu na długo po powrocie do domu.
Wymianę uczniowską umożliwiło wsparcie Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży (DPJW), województwa podlaskiego, Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Piątnicy oraz Fundacji Zajadacz z Neu Wulmstorf. Szczególne podziękowania kierujemy również do wszystkich rodzin, które przyjęły u siebie uczestników wymiany.
Opracowanie: Iwona Czaplicka, Magdalena Karwowska, Ewa Korytkowska
Kliknij miniaturę, aby przejść do galerii zdjęć.
